فهم تجربه‌زیسته مدیران از مفهوم کارکنان نامرئی در سازمان‌های دولتی: مطالعه موردی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - فتایی احمدحسین; احمدی کیومرث; سهرابی فاطمه (توسعه فردی و تحول سازمانی)
هدف پژوهش حاضر، فهم عمیق تجربه‌زیسته مدیران از مفهوم کارکنان نامرئی در سازمان‌های دولتی و تبیین ابعاد روان‌شناختی، ساختاری و فرهنگی این پدیده با تأکید بر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و در چارچوب پارادایم تفسیری انجام شد. از روش پدیدارشناسی توصیفی کلایزی (1978) برای تحلیل داده‌ها استفاده گردید. مشارکت‌کنندگان شامل 14 نفر از مدیران سطوح مختلف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بودند که به‌صورت هدفمند و بر اساس معیارهایی همچون سابقه مدیریتی، تجربه مستقیم و تنوع جایگاه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود و برای اعتبارسنجی یافته‌ها از معیارهای گوبا و لینکلن (1985) شامل باورپذیری، انتقال‌پذیری، اطمینان‌پذیری و تأییدپذیری استفاده شد. نتایج نشان داد که پدیده کارکنان نامرئی از دیدگاه مدیران، نوعی گسست میان حضور فیزیکی و درگیری ذهنی و عاطفی کارکنان است که در قالب انفعال عملکردی و رفتار اجتنابی بروز می‌کند. این وضعیت معمولاً در واکنش به عواملی چون بوروکراسی سنگین، ارتقای مبتنی بر سابقه، نبود مسیر شغلی شفاف و ضعف رهبری الهام‌بخش شکل می‌گیرد. پیامدهای آن در سه سطح مشاهده شد: در سطح سازمانی شامل مرگ خلاقیت و از‌دست‌رفتن دانش ضمنی؛ در سطح گروهی شامل بی‌تفاوتی، فرسودگی و افت همکاری؛ و در سطح فردی شامل آسیب روانی، بحران معنا و احساس بی‌ارزشی شغلی. پدیده کارکنان نامرئی، یک عارضه سازمانی عمیق است که ریشه در تعامل عوامل ساختاری، مدیریتی و فرهنگی دارد. مدیران راه‌حل را در ترکیب راهبردهای مدیریتی، سیستمی و فرهنگی برای گذار از مدیریت فرآیندگرا به رهبری انسان‌محور می‌دانند. استقرار نظام شایسته‌سالاری، طراحی مسیرهای شغلی شفاف، ایجاد فرهنگ قدردانی و ارتقای امنیت روانی از جمله پیش‌نیازهای احیای تعلق و پویایی سازمانی است.