توسعه فردی و تحول سازمانی 3092-6491 در دست انتشار 1405 10 01 Designing and Explaining the Implementation Model of Operational Audit in Iranian State-Owned Companies طراحی و تبیین الگوی پیاده‌سازی حسابرسی عملیاتی در شرکت‌های دولتی ایران 1 21 FA علی یکتای مقدم دانشجوي دكتري حسابداري، واحد فيروزكوه، دانشگاه آزاد اسلامي، تهران، ايران محمد محمودی دانشيار،گروه حسابداري، واحد فيروزكوه، دانشگاه آزاد اسلامي، تهران، ايران دنیا احدیان پور پروین استادیار،گروه حسابداري، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامي، تهران، ايران سیده عاطفه حسینی استادیار،گروه حسابداري، واحد فيروزكوه، دانشگاه آزاد اسلامي، تهران، ايران Journal Article 1405/01/27 <p>The present study aimed to design and explain an implementation model for operational auditing in Iranian state-owned companies by considering environmental characteristics, legal requirements, organizational conditions, and strategic needs of the public sector. This study employed an exploratory mixed-methods design with a developmental-applied orientation. In the qualitative phase, the Multi-Grounded Theory approach was utilized through in-depth semi-structured interviews with 14 academic experts and experienced auditing professionals in the public sector, selected using purposive and snowball sampling techniques. Qualitative data were analyzed through open, axial, and selective coding procedures. In the quantitative phase, the extracted model was evaluated using a researcher-developed questionnaire administered to 395 managers, financial specialists, and auditors of state-owned companies. Structural Equation Modeling based on Partial Least Squares (PLS-SEM) was applied to validate the proposed framework. The qualitative findings resulted in six major dimensions, including causal conditions, contextual conditions, intervening conditions, the axial phenomenon, strategies, and consequences, comprising 16 subcategories. The core phenomenon was identified as the “Establishment of an Integrated Operational Audit System and Institutionalization of Continuous Performance Evaluation.” Structural model analysis demonstrated that causal conditions (β = 0.461), contextual conditions (β = 0.605), and intervening conditions (β = 0.424) exerted significant direct effects on the axial phenomenon. Furthermore, the axial phenomenon (β = 0.793) and intervening conditions (β = 0.347) significantly influenced strategic actions, while strategies had a substantial impact on the model consequences (β = 0.665). The overall model fit index (GOF = 0.711) confirmed an excellent model fit. The findings indicate that successful implementation of operational auditing in Iranian state-owned companies requires the integrated management of governance requirements, organizational contexts, resource limitations, and professional implementation strategies. The proposed model provides a localized and evidence-based framework for strengthening governance, accountability, managerial decision-making, organizational learning, and efficient utilization of public resources within the public sector.</p> <p>هدف پژوهش حاضر طراحی و تبیین الگوی پیاده‌سازی حسابرسی عملیاتی در شرکت‌های دولتی ایران با توجه به ویژگی‌های محیطی، الزامات قانونی، شرایط سازمانی و نیازهای راهبردی بخش دولتی بود. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی و با هدف توسعه‌ای-کاربردی انجام شد. در بخش کیفی از نظریه داده‌بنیاد چندوجهی و مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با 14 نفر از خبرگان دانشگاهی و متخصصان حسابرسی دارای تجربه حرفه‌ای در بخش دولتی استفاده شد که به روش هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌های کیفی از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید. در بخش کمی، الگوی استخراج‌شده با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته در میان 395 نفر از مدیران، متخصصان مالی و حسابرسان شرکت‌های دولتی مورد آزمون قرار گرفت. برای اعتبارسنجی مدل از مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) استفاده شد. نتایج بخش کیفی منجر به استخراج شش بعد اصلی شامل عوامل علّی، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، پدیده محوری، راهبردها و پیامدها و 16 مقوله فرعی شد. پدیده محوری پژوهش «استقرار نظام یکپارچه حسابرسی عملیاتی و نهادینه‌سازی فرآیند ارزیابی مستمر عملکرد» شناسایی گردید. یافته‌های مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد عوامل علّی (β=0.461)، شرایط زمینه‌ای (β=0.605) و عوامل مداخله‌گر (β=0.424) تأثیر مستقیم و معناداری بر پدیده محوری دارند. همچنین پدیده محوری (β=0.793) و عوامل مداخله‌گر (β=0.347) بر راهبردها اثرگذار بوده و راهبردها نیز تأثیر معناداری بر پیامدهای نهایی مدل دارند (β=0.665). شاخص برازش کلی مدل (GOF=0.711) بیانگر برازش بسیار مطلوب الگوی پیشنهادی بود. یافته‌ها نشان دادند که استقرار موفق حسابرسی عملیاتی در شرکت‌های دولتی ایران مستلزم تعامل هماهنگ میان الزامات حاکمیتی، بسترهای سازمانی، مدیریت محدودیت‌های اجرایی و تدوین راهبردهای تخصصی است. الگوی ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی بومی و ساختاریافته برای ارتقای حکمرانی، افزایش پاسخگویی، بهبود تصمیم‌گیری مدیریتی، توسعه یادگیری سازمانی و ارتقای کارایی مصرف منابع عمومی مورد استفاده قرار گیرد.</p> https://www.journalpdot.com/index.php/jpdot/article/download/331/222