تحلیل تطبیقی پداگوژی سنتی و پداگوژی فناورانه در پرتو فلسفه تعلیم و تربیت انتقادی

چکیده

هدف اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی مؤلفه‌های پداگوژی سنتی و فناورانه در بستر هوش مصنوعی به منظور تبیین یک چارچوب نوین پداگوژیک بر اساس مبانی تعلیم و تربیت انتقادی است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مفهومی-تطبیقی انجام شد. با استفاده از روش استنتاج عملی، مؤلفه‌های کلیدی پداگوژی سنتی (اقتدارمحور) و پداگوژی فناورانه (داده‌محور) مورد واکاوی قرار گرفت و با بهره‌گیری از آراء فلاسفه انتقادی، سنتز جدیدی تحت عنوان «پداگوژی انتقادی-فناورانه» تدوین گردید. یافته‌ها نشان داد که پداگوژی سنتی بر «الگوی بانکی» و انتقال یک‌سویه دانش استوار است، در حالی که پداگوژی فناورانه پتانسیل بالایی برای شخصی‌سازی یادگیری دارد؛ اما بدون نگاه انتقادی، ریسک جایگزینی اقتدار معلم با سلطه الگوریتم‌های پنهان وجود دارد. همچنین مشخص شد که در پارادایم نوین، نقش معلم از انتقال‌دهنده دانش به «روشنفکر تحول‌آفرین» تغییر می‌یابد که وظیفه‌اش تسهیل دیالوگ رهایی‌بخش است. پژوهش نتیجه می‌گیرد که آموزش در عصر هوش مصنوعی نیازمند تلفیق عمق اخلاقی فلسفه انتقادی با توانمندی‌های عملیاتی فناوری است. پداگوژی نوین باید سواد دیجیتال انتقادی و عاملیت دانش‌آموز را برای تغییرات اجتماعی، فراتر از کارایی ابزاری، در اولویت قرار دهد.