بررسی عوامل مؤثر بر رفتار حرفه‌ای حسابرسان داخلی از دیدگاه حسابرسان مستقل

علی گرامی; سمیرا زارعی; زهرا فرشادفر

نویسندگان

علی گرامی گروه حسابداری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-0084-0803
سمیرا زارعی گروه حسابداری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران https://orcid.org/0009-0008-0106-4061
زهرا فرشادفر گروه اقتصاد، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-4953-4882

کلمات کلیدی:

رفتار حرفه‌ای حسابرسان داخلی, اثربخشی حسابرسی داخلی, حسابرسان مستقل, عوامل فردی, عوامل سازمانی, عوامل محیطی

چکیده

هدف این پژوهش بررسی تأثیر عوامل فردی، سازمانی و محیطی بر رفتار حرفه‌ای حسابرسان داخلی و تعیین رابطه میان ارزیابی حسابرسان مستقل از این عوامل و میزان اتکای آنان بر عملکرد واحد حسابرسی داخلی بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی بود. جامعه آماری شامل کلیه حسابرسان مستقل عضو جامعه حسابداران رسمی ایران بود. با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس، 117 پرسش‌نامه تکمیل‌شده و قابل تحلیل از حسابرسان مستقل جمع‌آوری شد. ابزار پژوهش یک پرسش‌نامه سناریومحور و ساختاریافته بود که روایی محتوایی آن توسط پنج نفر از استادان و خبرگان حسابرسی تأیید شد و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 0.91 مورد تأیید قرار گرفت. برای آزمون تأثیر عوامل فردی، سازمانی و محیطی بر رفتار حرفه‌ای حسابرسان داخلی از رگرسیون خطی چندگانه و برای بررسی رابطه میان ارزیابی این عوامل و میزان اتکای حسابرسان مستقل بر واحد حسابرسی داخلی از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده شد. نتایج رگرسیون نشان داد عوامل فردی (B=0.396، β=0.632، t=9.521، p<0.001)، سازمانی (B=0.220، β=0.195، t=2.915، p=0.004) و محیطی (B=0.330، β=0.269، t=4.028، p<0.001) تأثیر مثبت و معناداری بر رفتار حرفه‌ای حسابرسان داخلی داشتند. مدل رگرسیون در مجموع 50.2 درصد از واریانس رفتار حرفه‌ای را تبیین کرد (R²=0.502، F=37.937، p<0.001؛ f²=1.008) و عوامل فردی قوی‌ترین پیش‌بین بودند. همچنین، بین ارزیابی حسابرسان مستقل از عوامل مؤثر بر رفتار حرفه‌ای حسابرسان داخلی و میزان اتکای آنان بر عملکرد واحد حسابرسی داخلی رابطه مثبت، قوی و معناداری مشاهده شد (r_s=0.918، p<0.001). رفتار حرفه‌ای حسابرسان داخلی حاصل تعامل همزمان عوامل فردی، سازمانی و محیطی است، اما ویژگی‌ها و صلاحیت‌های فردی نقش برجسته‌تری دارند. همچنین، مطلوب‌تر بودن ارزیابی حسابرسان مستقل از این عوامل با افزایش قابل توجه اتکای آنان بر عملکرد واحد حسابرسی داخلی همراه است؛ بنابراین، توسعه شایستگی و اخلاق حرفه‌ای حسابرسان داخلی همراه با تقویت حمایت سازمانی، استقلال حرفه‌ای و چارچوب‌های قانونی و نظارتی می‌تواند اعتماد حسابرسان مستقل و اثربخشی همکاری میان حسابرسی داخلی و مستقل را افزایش دهد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abdelrahim, A., & Al-Malkawi, H. N. (2022). The Influential Factors of Internal Audit Effectiveness: A Conceptual Model. International Journal of Financial Studies, 10(3), 71. https://doi.org/10.3390/ijfs10030071

Akhtarian, F., Hejazi, R., Ranjbar, M. H., Salari, H., & Khodadadi, D. (2025). Presenting a Model of Professional and Organizational Identity of Internal Auditors and Examining Its Influencing Factors. Technology in Entrepreneurship and Strategic Management, 4(2), 1-17.

Babaei Khalili, J., Abdoli, M. R., & Valian, H. (2021). Internal Auditor Independence: A Process-Oriented Approach to Reducing Silence and Fostering Auditor Courage. Financial Accounting and Auditing Researches, 13(51), 133-153. https://dorl.net/dor/20.1001.1.23830379.1400.13.51.7.6

Chui, L., Pike, B. J., & Martin, K. (2024). External Auditor’s Reliance Decision on the Internal Audit Function: A Qualitative Analysis on the Coordination Process. Journal of Risk and Financial Management, 17(7), 265. https://doi.org/10.3390/jrfm17070265

Ebrahimi, F., & Sarikhani, M. (2023). Examining the Effect of Role Conflict and Role Ambiguity on the Silence of Internal Auditors, Considering the Mediating Variable of Independence Commitment. Journal of Accounting Advances, 15(1), 31-62. https://doi.org/10.22099/jaa.2023.46617.2300

Ganji, H., Hosseini, S. R., Rozban, M., Mohammadzadeh, S., & Nami Fard Tehrani, N. (2023). The Effect of Antecedents and Consequences of Internal Audit Effectiveness on Internal Audit Quality. Judgment and Decision Making in Accounting, 2(1), 107-138.

Hansen, J. C., Lisic, L. L., Seidel, T. A., & Wilkins, M. S. (2021). Audit Committee Accounting Expertise and the Mitigation of Strategic Auditor Behavior. The Accounting Review, 96(4), 289-314. https://publications.aaahq.org/accounting-review/article/96/4/289/4291/Audit-Committee-Accounting-Expertise-and-the

Heliyon, A. (2023). Examining the Critical Factors of Internal Audit Effectiveness from Internal Auditors’ Perspective: Moderating Role of Extrinsic Rewards. Heliyon, 9(10), e20497. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e20497

Janvrin, D., Bierstaker, J., & Lowe, D. J. (2018). Information Technology in an Audit Context: Have the Big 4 Lost Their Advantage? Journal of Information Systems, 32(1), 87-107. https://asu.elsevierpure.com/en/publications/information-technology-in-an-audit-context-have-the-big-4-lost-th/

Karamshahi, B., Soltani Nejad, A. S., & Soltani Nejad, E. (2025). The Effect of Psychological Capital and Moral Courage on Internal Audit Effectiveness. Studies of Ethics and Behavior in Accounting and Auditing, 5(2), 7-38.

Khademi Khuzani, A., & Aghaei Chadgani, A. (2025). The Effect of Organizational Ethical Culture, Audit Experience, and Ethics Awareness on the Ethical Judgment of Internal Auditors. Judgment and Decision Making in Accounting, 4(4), 105-121.

Koutoupis, A., Pappa, E., & Lazos, G. (2021). The Role of Internal Auditing in Corporate Governance: A Systematic Literature Review and Future Research Agenda. Journal of Management and Governance, 25(3), 789-825. https://www.researchgate.net/publication/283648419_The_role_of_internal_auditing_in_corporate_governance_a_Foucauldian_analysis

Lamba, R. A., Yohanes, C., Lamba, A., & Pattiasina, V. (2020). The Effect of Auditor Independence and Ethics on Auditor Professional Scepticism: Its Implications for Audit Quality in Indonesia. International Journal of Innovation, Creativity and Change, 12(8), 383-396. https://www.ijicc.net/images/vol12/iss8/12838_Lamba_2020_E_R.pdf

Menati, V., & Alipour, O. H. (2021). Level of the External Auditor’s Reliance Decision on the Internal Auditors Function as a Management Training Ground. Empirical Studies in Financial Accounting, 18(69), 85-113. https://doi.org/10.22054/qjma.2021.56026.2200

Nazari Pour, M., & Ahmadzadeh, Z. (2022). Analysis of Factors Affecting Trust and Cooperation between External and Internal Auditors: An Exploratory Approach. Audit Knowledge, 22(89), 60-89.

Nazari Pour, M., & Ahmadzadeh, Z. (2023). Analysis of Factors Affecting Trust and Cooperation between External and Internal Auditors: An Exploratory Approach. Audit Knowledge, 22(89), 60-89. http://danesh.dmk.ir/article-1-2848-fa.html

Rialdy, N., Sari, M., Hani, S., Jufrizen, J., & Irfan, I. (2023). Internal Auditor Professionalism: Determinants and Its Effect on Auditor Ethical Behavior. Integrated Journal of Business and Economics, 7(2), 28-47. https://ojs.ijbe-research.com/index.php/IJBE/article/view/651

Salari, H., Raisi, L., & Gholami Qawamabadi, A. (2024). Investigating the Effect of the Working Relationship between Internal Auditors and Independent Auditors on the Ethical Commitment of Internal Auditors in Iran. Studies of Ethics and Behavior in Accounting and Auditing, 4(2), 93-114.

Tajik Jalairy, M., Ramezani, J., & Kamyabi, Y. (2022). The Effect of the International Professional Practices Framework on Internal Audit Effectiveness. Financial Accounting and Auditing Research, 14(53), 77-102.

Tonye, O., & Odoni, J. A. (2025). Auditor Behaviour, Judgment, and Decision Making: Exploring the Interplay. International Journal of Innovative Finance and Economics Research, 13(2), 372-380. https://www.seahipublications.org/wp-content/uploads/2025/04/IJIFER-J-31-2025.pdf

Zamzam, I., Mahdi, S. A. R., & Sardju, F. (2024). The Influence of Competency and Professional Behavior on Internal Auditor Performance in the Digital Era. Australasian Accounting, Business and Finance Journal, 18(2), 56-70. https://www.uowoajournals.org/aabfj/article/id/1063/