طراحی و مدل‌سازی ساختاری عوامل مؤثر بر رفتار شهروندی سازمانی در سازمان امور مالیاتی شهر تهران

امین   آصفی; ناصر  برخوردار; طاهره   حسومی

نویسندگان

امین آصفی گروه مدیریت ، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0000-4038-1651
ناصر برخوردار استادیار، گروه مدیریت، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران https://orcid.org/0000-0002-4488-7657
طاهره حسومی گروه مدیریت ، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-4057-0510

کلمات کلیدی:

رفتار شهروندی سازمانی, سازمان امور مالیاتی, آمیخته, ساختاری تفسیری

چکیده

پژوهش حاضر با هدف طراحی و مدل‌سازی ساختاری عوامل مؤثر بر رفتار شهروندی سازمانی در سازمان امور مالیاتی شهر تهران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، توسعه‌ای–کاربردی و از نظر رویکرد، آمیخته اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، از تحلیل مضمون براساس الگوی شش‌مرحله‌ای براون و کلارک استفاده شد و خبرگان، استادان دانشگاه، مدیران ارشد و کارشناسان باسابقه حوزه مالیاتی به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند؛ به‌طوری‌که در دو مرحله با 15 و 18 نفر مصاحبه شد. در بخش کمی، 130 نفر از مدیران و کارکنان سازمان امور مالیاتی شهر تهران به روش تصادفی ساده انتخاب شدند و 20 نفر از مدیران و خبرگان نیز در مدل‌سازی ساختاری تفسیری مشارکت داشتند. ابزارهای پژوهش شامل مصاحبه نیمه‌ساختاریافته، پرسشنامه محقق‌ساخته 96 گویه‌ای و پرسشنامه اختصاصی مدل‌سازی ساختاری تفسیری بود. روایی محتوا با شاخص CVI و پایایی با آلفای کرونباخ بررسی شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی، مدل‌سازی معادلات ساختاری و تکنیک مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) در نرم‌افزارهای SPSS و LISREL تحلیل شدند. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد ویژگی‌های شخصیتی، ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، محیط کار، انطباق‌پذیری، سبک رهبری و ویژگی‌های شغلی دارای آماره t بزرگ‌تر از 1.96 بوده و اثر آنها بر رفتار شهروندی سازمانی تأیید شد؛ در مقابل، عملکرد، روابط رهبر و زیردستان، ایدئولوژی، آموزش و نظام تنبیه و پاداش به دلیل آماره t کمتر از 1.96 از مدل حذف شدند. شاخص‌های NNFI، GFI، AGFI، RMSEA و IFI نیز برازش مناسب مدل را تأیید کردند. در مدل ISM، ویژگی‌های شغلی، انطباق‌پذیری و محیط کار دارای روابط دوسویه با یکدیگر و سبک رهبری بودند. ویژگی‌های شخصیتی در سطح دوم قرار گرفتند و ضمن تأثیرپذیری از ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، بر متغیرهای سطح اول اثر گذاشتند. رفتار شهروندی سازمانی در سازمان امور مالیاتی حاصل تعامل نظام‌مند عوامل فردی، شغلی، محیطی و رهبری است؛ بنابراین، توجه هم‌زمان به ویژگی‌های شخصیتی کارکنان، طراحی شغل، انطباق‌پذیری، محیط کار و سبک رهبری می‌تواند چارچوب مؤثری برای تقویت رفتارهای شهروندی سازمانی فراهم سازد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Afrianti, S. U., Sidin, A. I., Noor, N. B., Pasinringi, S. A., Ridwan, M., & Mallongi, A. (2024). Study on Factors that Influence the High Organizational Citizenship Behavior (OCB) of Makassar Ethnic Nurses in LANTO Hospital DG Pasewang Jeneponto in 2024. Pharmacognosy Journal, 16(2), 312-316. https://doi.org/10.5530/pj.2024.16.47

Alviani, D., Handayani, R., & Hadiyati, H. (2023). Determinants of organizational citizenship behavior on the influence of personality traits on leadership style of public sector officials in Riau Province: A gender perspective review. Jurnal Psikologi Teori Dan Terapan, 14(2), 174-192. https://doi.org/10.26740/jptt.v14n2.p174-192

Arifin, N., Fuad, E. N., & Argadea, E. I. (2022). Antecedent of organizational citizenship behavior. Journal of Management and Entrepreneurship Research, 2, 88-104. https://doi.org/10.34001/jmer.2021.12.02.2-20

Babaeinejad, A., & Shamsaldini, S. (2025). The Role of Employees' Intelligent Behaviors in the Hormozgan Province Tax Affairs Organization. Quarterly Journal of Value Creation in Business Management, 1(5), 137-156.

Budianto, F., & Kurniawati, D. T. (2024). Factor Affecting Organizational Citizenship Behaviour and Employee Performance in Banking Sector. International Journal of Business Law & Education, 5(2), 1834-1837. https://doi.org/10.56442/ijble.v5i2.744

Ferrarini, F. (2026). Job characteristics, organizational citizenship behavior and job performance: does flexible working time matter? Evidence from the public sector. International Journal of Public Sector Management, 39(4), 497-516. https://doi.org/10.1108/IJPSM-10-2024-0343

Gibran, F. (2026). Factors Influencing Individual and Team Behavior Affecting Organizational Citizenship Behavior (OCB) in Improving Performance. https://ssrn.com/abstract=6607300

Goel, P., & Singh, A. (2023). The mediating role of organisational learning capabilities between workplace happiness and organizational citizenship behavior. Journal of Workplace Learning, 23, 59-76. https://doi.org/10.1108/JWL-06-2023-0100

Gorostiaga, A., & Balluerka, N. (2022). Assessment of Adaptive Performance and its Role as a Moderator of the Relationship Between Person-Organization Fit and Organizational Citizenship Behaviors. Psicothema, 34(1), 84-94. https://doi.org/10.7334/psicothema2021.310

Hasan, D., Sudiarditha, I. K. R., Wibowo, Hakim, L., & Susita, D. (2024). Analysis of Determinants Factors Affecting Organizational Citizenship Behaviour in Post-Merger Sharia Banks. Revista De Gestão Social E Ambiental, 18(9), e06592. https://doi.org/10.24857/rgsa.v18n9-079

Juniasri, A. T., Harsono, D. M., & Dwikardana, S. (2026). Determinants of Employee Organizational Citizenship Behavior in Indonesia: Evidence from a Systematic Literature Review. Annals of Management and Organization Research, 7(3), 401-416. https://doi.org/10.35912/amor.v7i3.3760

Kang, E., & Hwang, H. J. (2023). How to enhance an employee's organizational citizenship behavior (OCB) as a corporate strategy. Journal of Industrial Distribution & Business, 14(1), 29-37.

Kanojia, P., & Malhotra, R. (2026). Role of Employee Commitment and Citizenship Behaviour in Sustaining Institutional Performance and Governance in Higher Education Systems. International Journal of Sustainable Development and Planning, 21(4), 1873-1884. https://doi.org/10.18280/ijsdp.210437

Kataria, S., & Adhikari, B. (2022). Evaluating Dimensions of Organization Citizenship Behavior With Reference to Hospitals. International Management Review, 18, 68-74.

Lee, Y., Kim, S., & Kim, J. (2020). The effects of job stress and emotional intelligence on organizational citizenship behavior. International journal of environmental research and public health, 17(22), 8435. https://doi.org/10.3390/ijerph17197198

Majeed, S., Mufti, S., & Nazir, A. (2018). Personality traits and organizational citizenship behavior: A review. International Journal of Advance and Innovative Research, 5(4), 304-308.

Masood, S., Siddiqui, G. K., Lodhi, H., & Shahbaz, S. (2020). Effect of leadership styles on organizational citizenship behavior and employee turnover intention. Journal of Accounting and Finance in Emerging Economies, 6(2), 487-495. https://doi.org/10.26710/jafee.v6i2.1200

Maulana, S., Noviekayati, I., & Suhadianto. (2025). Identification of Factors Influencing Organizational Citizenship Behavior (OCB) among Healthcare Workers: A Systematic Literature Review. International Journal of Current Science Research and Review, 8(12).

Mihandoust, M., Madani, A., & Mohebbi, S. (2023). Designing a Model for the Development of Islamic Organizational Citizenship Behavior among Employees of the Iranian National Tax Administration Using a Qualitative Method. Behavioral Studies in Management, 14(35), 96-115.

Moon, K.-K., & Lim, J. (2019). Public Service Motivation and Organizational Citizenship Behavior: Focusing on Moderating Effects of Bureaucratic Organizational Characteristics. Korean Society and Public Administration, 29(4), 151-175. https://doi.org/10.53865/KSPA.2019.02.29.4.151

Mustopa, H. (2026). The Role of Organizational Citizenship Behavior in Enhancing Employee Self-Development: A Review from an Organizational Behavior Perspective. https://ssrn.com/abstract=6620078

Novita, R., & Hidayah, N. (2021). Perceived organizational support and organizational citizenship behavior among healthcare workers. Jurnal Psikologi, 18(1), 77-88.

Nowak, A. G., & Esztozk, A. (2018). Organizational citizenship behavior as a tool for building social capital in an organization. Journal of Entrepreneurship, Management and Innovation, 14(2), 45-62.

Podsakoff, N. P., Maynes, T. D., Whiting, S. W., & Podsakoff, P. M. (2015). One (rating) from many (observations): Factors affecting the individual assessment of voice behavior in groups. Journal of Applied Psychology, 100(4), 1189. https://doi.org/10.1037/a0038479

Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., & Podsakoff, N. P. (2018). The Oxford Handbook of Organizational Citizenship Behavior. Oxford University Press.

Putra, B. (2019). The Factors Influencing Organizational Citizenship Behavior Advances in Social Science, Education and Humanities Research,

Rajput, K. (2026). Personality As A Predictor of Organizational Citizenship Behavior Among Employees of Manufacturing and Service Sectors. International Journal of All Research Education & Scientific Methods, 11(5), 2455-6211.

Recla, K. V. G., & Gutierrez, M. V. (2025). Organizational Citizenship Behavior and Perceived Human Resources Practices as Predictors of Employee Performance. International Journal of Education and Social Science Research (IJESSR), 8(3), 487-507. https://doi.org/10.37500/IJESSR.2025.8334

Rizaie, M. E., Horsey, E. M., Ge, Z., & Ahmad, N. (2023). The role of organizational citizenship behavior and patriotism in sustaining public health employees' performance. Frontiers in psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.997643

Saadattalab, A., & Shirali, A. (2022). The Relationship between Ethical Climate and Organizational Citizenship Behavior with the Mediating Role of Organizational Justice: A Study of Secondary Schools in Tehran. Educational Research Journal(45), 1-19.

Sarwar, A., Tareq, M. A., Siddika, A., Raman, M., Islam, M. A., & Vijayalakshmi, V. (2025). The role of organizational commitment and demographic factors in enhancing organizational citizenship behavior among employees in financial institutions. Problems and Perspectives in Management, 23(1), 753-764. https://doi.org/10.21511/ppm.23(1).2025.56

Suryadi, Y., Tule, P., & Sia Nih, S. (2023). Analysis of factors influencing the organizational citizenship behavior employees at SMK Santo Aloisius of Ruteng with work motivation as an intervening variable. European Business & Management Journal, 9, 71-84. https://doi.org/10.11648/j.ebm.20230904.12

Teklehaimanot, M. L., Bekele, E., & Mekonnen, T. W. (2026). Be a people-centered leader and foster organizational citizenship behavior: The sequential mediation of leader-member exchange and employee satisfaction in a transitioning economy. International Journal of Public Leadership, 22(2), 188-204. https://doi.org/10.1108/IJPL-03-2025-0045

Tunca, S., Karakaya, T., & Balcioglu, Y. S. (2026). Leadership discourses and organizational citizenship behavior in digital publics: a computational analysis of LinkedIn comment narratives. Frontiers in Communication, 11, 1872799. https://doi.org/10.3389/fcomm.2026.1872799

Wardiyah, A., Aryanti, L., Marliyana, M., Oktaliana, O., Khoirudin, P., & Dea, M. A. (2022). Penyuluhan kesehatan pentingnya menjaga kesehatan alat reproduksi. Journal of Public Health Concerns, 2(1), 41-53. https://doi.org/10.56922/phc.v2i1.172

Wilhelm, B., Simarasl, N., Riar, F. J., & Kellermanns, F. W. (2024). Organizational citizenship behavior: understanding interaction effects of psychological ownership and agency systems. Review of managerial science, 18, 1-27. https://doi.org/10.1007/s11846-022-00610-z