شناسایی مولفه های مدارس کارآفرین به منظور ایجاد زیست بوم کارآفرینی نوآورانه در نظام آموزش و پرورش ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین مؤلفه‌های مدارس کارآفرین و ارائه الگویی برای ایجاد زیست‌بوم کارآفرینی نوآورانه در نظام آموزش‌وپرورش ایران انجام شد. این پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد بود. جامعه پژوهش را مدیران، پژوهشگران و خبرگان علمی و اجرایی آشنا با مدیریت آموزشی و آموزش کارآفرینی تشکیل دادند. مشارکت‌کنندگان با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و فرایند نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ در نهایت، 22 نفر در پژوهش مشارکت کردند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و پس از پیاده‌سازی و مرور مکرر مصاحبه‌ها، با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. مفاهیم اولیه بر اساس شباهت معنایی طبقه‌بندی شدند و روابط میان مقوله‌ها در قالب الگوی پارادایمی نظریه داده‌بنیاد سازمان‌دهی شد. تحلیل داده‌ها نشان داد الگوی مدارس کارآفرین از چهار بعد اصلی تشکیل شده است. شرایط علی شامل برنامه درسی کارآفرینی، پایش اکوسیستم کارآفرینی مدارس، مدیران مدارس، معلمان کارآفرین، مدیریت پژوهش و مدیریت آموزش بود. شرایط زمینه‌ای، عوامل فرهنگی و اجتماعی، ایجاد و تقویت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، عوامل مالی و ساختار سازمانی مدارس را دربر گرفت. شرایط مداخله‌گر شامل نهادها و شبکه‌ها، سیاست‌ها و خط‌مشی‌های آموزش‌وپرورش و نگرش والدین و دوستان بود. پیامدهای حاصل نیز در سه مقوله نگرش کارآفرینانه، توسعه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط منطقه‌ای و تناسب محتوای آموزشی با علایق دانش‌آموزان طبقه‌بندی شد. روابط میان این مقوله‌ها نشان داد شکل‌گیری مدرسه کارآفرین مستلزم تعامل هم‌زمان عوامل آموزشی، مدیریتی، فرهنگی، فناورانه، مالی و شبکه‌ای است. الگوی ارائه‌شده می‌تواند چارچوبی بومی برای سیاست‌گذاری آموزشی، بازنگری برنامه‌های درسی، توانمندسازی مدیران و معلمان، توسعه زیرساخت‌های نوآوری و تقویت ارتباط مدارس با خانواده، صنعت و جامعه فراهم کند. اجرای هماهنگ مؤلفه‌های این الگو می‌تواند مدارس را به محیط‌هایی پویا، خلاق و ارزش‌آفرین تبدیل کرده و زمینه تربیت دانش‌آموزانی کارآفرین، نوآور و آماده برای مشارکت در اقتصاد دانش‌بنیان را فراهم سازد.